Tarih boyunca insanlık; adaleti, refahı ve huzuru vadeden nice liderin yükselişine ve aynı liderlerin güç ellerine geçtiğinde büründükleri karanlık suretlere şahit olmuştur. Siyaset felsefesi ve sosyoloji, iktidarın yozlaştırıcı gücü ile riyakârlığın insan ruhundaki tahribatını asırlardır incelemektedir. Machiavelli’nin "İktidar her şeyi affettirir" anlayışıyla eleştirdiği pragmatist politika, bugün bireysel çıkarların toplumsal değerlerin önüne geçmesi olarak açıklanmaktadır. Görsellerde yer alan tematik sıralama, otoriterleşme ve ikiyüzlülüğün evrelerini adeta bir toplumsal röntgen gibi gözler önüne sermektedir.
Yozlaşma döngüsü, dini ve felsefi temeller. Adalet Mekanizmasının Araçsallaştırılması
Hukukun üstünlüğü yerine, hukukun araçsallaştırılması totaliter rejimlerin en temel alametifarikasıdır. Montesquieu, Kanunların Ruhu Üzerine adlı eserinde şöyle der: "Adalet, insanları bir arada tutan bağdır; bu bağ koptuğunda toplum çöker." Liderler güç elde ettiğinde, adaleti tarafsız bir hakem olmaktan çıkarıp muhalefeti sindirme ve kendi sadık zümresini koruma kalkanına dönüştürürler. Bu durum, toplumsal vicdanda telafisi imkânsız bir güven bunalımı yaratır. "Ey iman edenler! Allah için hakkı titizlikle ayakta tutan, adaletle şahitlik eden kimseler olun... İçinizden birine düşmanlığınız sizi adaletsizliğe sürüklemesin." (Maide Suresi, 8) ve "Ey iman edenler! Adaleti titizlikle ayakta tutan, kendiniz, ana-babanız ve akrabanız aleyhine de olsa Allah için şahitlik eden kimseler olun." (Nisa Suresi, 135).
Kutsallık Zırhına Bürünen Riyakârlık ve Ekonomik Sömürü
Siyasal İslam veya dini değerlerin istismarı, tarihsel süreçte kitleleri manipüle etmenin en tehlikeli kılıfı olmuştur. Spinoza’nın belirttiği gibi, "İnsanlar kendi batıl inançlarının ve çıkarlarının kurbanı olduklarında, en büyük zulümleri kutsal değerler adına işlerler." Dış görünüşü ve söylemleri dindarlıkla bezenmiş otoriteler, kamu kaynaklarını ve yetimin hakkını gasbederken moral üstünlük maskesini arkalarına saklanarak suiistimal ederler. "Yetimlerin mallarını haksız yere yiyenler, ancak karınlarına ateş tıkınmış olurlar; zaten onlar çılgın bir ateşe (cehenneme) gireceklerdir." (Nisa Suresi, 10).
Çelişkili Söylemler ve Tutarsızlık Perdesi
Demagogların en belirgin özelliklerinden biri söylem tutarsızlığıdır. Bir gün ak dediğine diğer gün kara diyen bu zihniyet, halkın hafızasızlığından beslenir. George Orwell’in 1984 romanında kavramsallaştırdığı çiftdüşün kavramı tam da bunu açıklar: Aynı anda iki çelişkili fikre inanmak ve ikisini de benimsemek. Bu durum, halkı sürekli bir mental bulanıklık içinde tutarak sorgulama yeteneğini körceltir. "Andolsun o çelişkili sözleri söyleyenlere!" (Zâriyât Suresi, 8).
İhanet ve Çıkar İttifakları
İktidar pratikleri pragmatizm zeminine oturduğunda, ilkesel duruş yerini menfaat ortaklıklarına bırakır. Tarihçi İbn Haldun’un Mukaddime’sinde vurguladığı üzere, asabiyet bağları ve çıkar ilişkileri ideolojilerin üzerindedir. Kitlelere karşı millî veya mukaddes değerler savunulurken, perde arkasında asıl düşman kabul edilen odaklarla kurulan gizli ittifaklar, riyakârlığın en net tablosudur. "Müminleri bırakıp kâfirleri dost edinenler, onların yanında izzet (güç ve şeref) mi arıyorlar? Bilsin ki bütün izzet yalnızca Allah'a aittir." (Nisa Suresi, 139).
Bozgunculuğu Islah Maskesiyle Gizlemek
Toplumsal yapıyı tahrip eden en büyük güç, yıkımı reform veya kurtuluş olarak pazarlayanlardır. Karl Popper, "Toplumu cennete çevirme iddiaları, onu her defasında cehenneme çevirmiştir" diyerek bu tehlikeye dikkat çeker. Islah, yapıcı bir eylemken; otoriteryenizm bu kavramın içini boşaltarak kaosu düzen, bozgunculuğu ise kurtarıcılık olarak yutturur. "Onlara, 'Yeryüzünde fesat çıkarmayın' denildiğinde, 'Biz ancak ıslah edicileriz' derler." (Bakara Suresi, 11)
Vaatlerin Cazibesi ve Zorbalık Evresi
Lord Acton’ın o meşhur tespiti tarihin her döneminde doğrulanmıştır: "Güç yozlaştırır, mutlak güç mutlaka yozlaştırır." İktidara gelene kadar mazlumun dilini kullananlar, koltuğa oturduktan sonra en katı zorbalara dönüşürler. Sokrates’in öğrencisi Platon, Devlet adlı eserinde tiranlığın, aşırı özgürlük vadeden demagogların halkı manipüle etmesiyle doğduğunu söyler. "İş başına geçti mi yeryüzünde fesat çıkarmak, ekinleri ve nesilleri helak etmek için çalışır. Allah ise fesadı sevmez." (Bakara Suresi, 205).
Sürekli Aldatma ve Tutulmayan Sözler
Siyasi tarihte vaatler ile icraatlar arasındaki uçurum, toplumsal hayal kırıklıklarının ana kaynağıdır. Machiavelli, "Bir hükümdar verdiği sözü, bu söz ona zarar vermediği ve verilmesi için olan sebepler ortadan kalktığı sürece tutamaz" diyerek siyasi ahlaksızlığı meşrulaştırmaya çalışsa da, modern ahlak felsefesi bunu bir toplumsal suç olarak tanımlar. Sürekli yalan söylemek, halkın gerçeği ayırt etme yetisini felç eder. "Onlardan kimi de, 'Eğer Allah bize lütuf ve ikramda bulunursa, kesinlikle zekâtı vereceğiz ve elbette salihlerden olacağız' diye Allah'a söz vermişlerdi. Fakat Allah onlara lütfundan verince, onda cimrilik ettiler ve yüz çevirip uzaklaştılar. O'na verdikleri sözden caymaları ve yalan söylemeleri sebebiyle, Allah, kendisiyle karşılaşacakları güne kadar onların kalplerine nifak soktu." (Tevbe Suresi, 76-77).
Kutuplaştırma Siyaseti ve "Biz/Onlar"
Böl ve yönet taktiği, otokratik yönetimlerin ana stratejisidir. Toplumu yapay kamplara bölmek, ortak aklı yok eder ve bireyleri liderin arkasında hizaya girmeye zorlar. Filozof Baruch Spinoza, "Barış, sadece savaşın olmaması değil, ruhların birliği ve uyumudur" der. Oysa kutuplaştırıcı liderler, varlıklarını krizlere ve çatışma ortamına borçludur. "Şüphesiz Firavun yeryüzünde büyüklük taslamış ve halkını çeşitli zümrelere ayırmıştı; onlardan bir zümreyi zayıf düşürüyor, bunların oğullarını boğazlıyor, kadınlarını ise sağ bırakıyordu. Çünkü o, fesat çıkaranlardandı." (Kasas Suresi, 4).
İçi Boş Hitabet ve Karizmatik Aldatma
Estetik ile etik arasındaki kopuş, modern kitle iletişim araçlarıyla zirve yapmıştır. Şık kıyafetler, gür sesli hitabetler ve göz alıcı sahneler arkasında derinlikten yoksun bir entelektüel ve ahlaki çöl yatar. Gustave Le Bon, Kitleler Psikolojisi kitabında, kitlelerin mantıkla değil, imgeler ve heybetli görsellerle yönetildiğini kanıtlar. İçi boş bir kütük gibi, dışı görkemli ama özü çürümüş bu yapılar, ilk büyük fırtınada yıkılmaya mahkûmdur. "Onları gördüğün zaman kalıpları hoşuna gider, konuşurlarsa sözlerini dinlersin. Onlar sanki duvarlara dayanmış keresteler (içi boş kütükler) gibidirler..." (Münâfikûn Suresi, 4).
Kaçınılmaz Hesap ve Tarihsel Uyanış Sorumluluğu
"Dikkat! Allah, münafıkların peşinden giden halklara, dünyada ve ahirette ağır bedeller ödeteceğini bildirir." (Tevbe Suresi, 69)
Tarih; maskelerin düştüğü, sarayların ve tahtların sarsıldığı anların şahididir. Siyasal riyakârlık, toplumsal hafızayı ne kadar bulandırırsa bulandırılsın, adalet ve hakikat evrensel yasasıyla mutlaka tecelli eder. Ancak bu karanlık döngünün kurbanı olmamak, sadece bir kader değil, bilinçli bir mücadelenin eseridir.
Halk, hamasetin büyüsünden sıyrılıp gerçeği aramakla; aydınlar ise fildişi kulelerini terk edip bedeli ne olursa olsun hakikati haykırmakla mükelleftir. Eğer toplum uyumaya, aydınlar ise korkuya teslim olup üzerlerine düşeni yapmazsa; bu gidişin varacağı son durak, kaçınılmaz olarak ortak bir yıkım, ahlaki bir çölleşme ve tiranların zindanlarında kaybolan gelecektir. Hakikate sırt çevirenlerin kurduğu hileli masalar bir gün kendi elleriyle çökecek, sahte maskeler tarihin çöplüğüne gömülecektir. Akıl sahipleri için maske düşmüş; bu gidişata dur demeyenleri bekleyen son, adaletsizliğin ateşinde yanmaktır.
Hoşçakalın dostça kalın adaletle kalın. Sevgilerimle...
