Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Mesnevi-i Şerif’te makam ve mevki sevgisinin insanı cehenneme sürükleyen en büyük etken olduğunu belirtir. Bütün İslam tasavvuf tarihi de esasen bu makam, mevki, güç ve rant hırsını törpülemek, minimize etmek için mücadele vermiştir. Kısaca "hırs" olarak tarif edilen bu statü ve güç tutkusu, bizleri insanlığımızdan kopararak ilkel dürtülerin hüküm sürdüğü primat seviyesine geri götürmektedir. Dünyayı cehenneme çeviren de tam olarak bu ilkel hırslardır.
İnsan Suresi'nin 1. ayetinde geçen, "İnsan üzerinden, henüz kendisi anılan bir şey değilken, uzun bir zaman dönemi geçmedi mi?" ifadesi, evrimsel biyolojinin işaret ettiği o uzun sürece biyolojik ve ruhsal bir pencere açar. Yaratıcımız, evrim süreci boyunca kötülüğün ve bencil dürtülerin merkezi olabilen "Limbik Sistem"e karşı, "Frontal Lobu" (ön beyni) geliştirerek bizi gerçek insanlığa, yani barış ve teslimiyet dini olan İslam’a doğru evrimleştirmektedir. Rabbimizin Rububiyet (eğiten, büyüten, tekamül ettiren) sıfatı sayesinde, insanlık ileride gerçek ahlaka yönelecektir. Kısaca ifade etmek gerekirse; ahlak, empati ve irade üreten ön lobumuz dominant hale gelmezse, biyolojik olarak Homo sapiens olsak da hakiki manada "insan" olamayız.
Beynin Evrimi, Vicdan ve Nübüvvet Potansiyeli
Bilimsel ve felsefi anlamda "vicdan", beynimizin prefrontal korteksinde yer alan ve empati kurmamızı sağlayan "ayna nöronlarımıza" karşılık gelir. Memeli canlılarda beyin temelde üç katmandan oluşur:
- Beyin Sapı (Sürüngen Beyni): Yaklaşık 360 milyon yıl önce oluşan, hayatta kalma ve refleks merkezidir.
Limbik Sistem (Orta Lob / Memeli Beyni): Yaklaşık 60 milyon yıl önce oluşan, hayvansal duyguların ve dürtülerin bulunduğu kısımdır.
Bu iki ilkel yapı (Sürüngen ve Orta Beyin) ortaklaşa ve kontrolsüz hareket ettiğinde, insanın içindeki "şeytani" ve yıkıcı dürtüleri oluşturur.
- Prefrontal Korteks (Ön Korteks): Yaklaşık 6 milyon yıllık bir geçmişe sahip olan ve insan beyninin %40'ını oluşturan bu yapı ise evrimsel açıdan çok yenidir ve tabiri caizse henüz "acemidir". Onu çalıştırmak, derin düşünmek, dürtüleri baskılamak yorucu ve sıkıcıdır. Ancak vicdanımız olan ayna nöronlarını, yani bizi asıl insan kılan özü içinde barındırır.
İşte "Resul" ve "Peygamber" kavramları tam da bu noktada devreye girer. İlkel beyne meydan okuyup, ön korteksini en üst düzeyde kullanma cesareti gösteren, dürtülerini bastırıp erdemli ve adil bir yaşam süren yüksek bilinçli insanlara peygamber denir. Bu bağlamda her birey, kendi içinde bu potansiyeli ve nüvveyi (özü) taşır.
Günümüzde bu potansiyeli açığa çıkartmanın, ön korteksi eğitmenin en büyük aracı ise felsefe ve hikmettir. Aklın evrensel yasaları ile süzülen ve vicdandan (ayna nöronların empati yeteneğinden) süzülerek çıkan her evrensel ve ahlaki söz ise "vahy"in yeryüzündeki yansımasıdır.
