Sermaye Piyasası Kurulu 18 Eylül’de 131 yatırım fonunun tasfiye sürecini açıkladı. Tasfiye sürecinde ilgililere yardımcı olmak için İş Bankası ve Ziraat Bankası görevlendirildi?
Türkiye’nin yakın ekonomi tarihine bakınca insanın aklına tek bir soru geliyor: Bu millet daha kaç kez soyulup mağdur edilecek?
İsimler değişiyor, kurumlar değişiyor, finansal araçların adı değişiyor ama senaryo nedense hiç değişmiyor.
Vatandaş alın teriyle biriktiriyor. Birileri yüksek kazanç vaat ediyor. Devletin denetim mekanizmaları uzatmalarda devreye giriyor ya da girmiyor. Sonra sistem çöküyor. Ve fatura dönüp dolaşıp yine vatandaşa çıkıyor.
Bunun adı nedir?
Piyasa mı?
Talihsizlik mi?
Denetimsizlik mi?
Yoksa biz yıllardır aynı filmi farklı oyuncularla mı seyrediyoruz?
1980’lerde banker soygununu yaşadık.
Yüksek getiriler vaat eden banker kuruluşları, dönemin reklam dünyasının da desteğiyle geniş bir kesime ulaştı. Tanınmış sanatçıların Banker reklamlarında yer alması, bu kuruluşların toplumdaki güven algısını daha da güçlendirdi.
Banker süreci yalnızca ekonomik mağduriyetler yaratmadı; ağır toplumsal ve insani sonuçlar da doğurdu. Kimisi kendi adaletini arama yoluna gitti ve bireysel cezalandırmalar, intiharlar ve aile dramlarına yol açan olaylar yaşandı.
Sonra 1990’larda özel finans kurumları gündeme geldi. İhlas Finans başta olmak üzere yaşanan sorunlarda yine vatandaşın tasarrufları çar-çur edildi, buharlaştı ve tartışmanın merkezine oturdu.
2000’li yıllarda ise içinde “Kale Gibi Banka” reklamıyla akıllarda yer eden İmar Bankasının da bulunduğu bazı bankalarla ilgili skandal patladı. Vatandaş parasını bankaya yatırmıştı. Ama kötü niyetli insanların denetimden uzak yanlış işlerinin bedeli ağır oldu.
Şimdi de Fon mağduriyeti... Devletin izni ve denetimi altında olduğunu düşündüğü sisteme güvenen vatandaşımız yine soyuldu.
Peki ders aldık mı?
Son yıllarda bu kez KKM çıktı karşımıza.
KKM’nin ekonomik gerekçeleri ve sonuçları elbette ayrıca tartışılabilir. Ancak tartışılmaması mümkün olmayan bir başka konu var: Kamu kaynaklarının ve ekonomik yüklerin toplumun farklı kesimleri arasında nasıl dağıldığı, dağıtıldığı...
Dar gelirlinin tüketim üzerinden ödediği vergilerle ayakta duran bir ekonomide, 60 milyar Doların (yanlış duymadınız tam 60 milyar Dolar) büyük tasarruf sahiplerine KKM ismi ile aktarılmasının adalet ve ahlaki boyutu sorgulanmayacak mı?
Yanlış bir düzenlemenin kanunla yapılmış olması, onun toplumsal sonuçlarını tartışılmaz hale getirmez. Çünkü kanunilik başka şeydir, adalet ve helallik başka…
“Kanuna uygundu” cümlesi, mağdurun kaybettiği parayı geri getirmiyor ve helal de olmuyor…
Bugün kamuoyunun önünde yeni bir dosya var: Fon mağduriyeti. 131 yatırım fonunun tasfiyesinde yakın tarihin en büyük finans dolandırıcılığının yaşandığı belirtiliyor… Yani, 455 binin üzerinde yatırımcının yaklaşık 20 milyar Dolarının (830 milyar ile 1,1 Trilyon lira arasında bir miktarın) kaybı, buharlaşması söz konusu…
Daha da düşündürücü olan ise kamuda görev yapmış, akademik unvan taşıyan veya kamuoyunda güvenilir kabul edilen isimlerin bu fon yönetimlerinin tepesinde bulunması...
Yani mesele yalnızca paranın nereye gittiği değil, Saraya (Küllüye’ye) danışmanlık(*) yapanların da bu fonların yönetiminin içinde yer almış olması oldukça düşündürücüdür...
Asıl mesele:
Bu yapılar faaliyet gösterirken devletin denetim mekanizmaları neredeydi?
Kim gördü?
Kim görmedi?
Kim müdahale etti?
Kim etmedi?
Ve neden vatandaşın soyulmasından önce gereken önlem alınmadı?
Her mağduriyetin ardından aynı cümleyi duymaktan artık yorulmadık mı? “Vatandaş araştırmalıydı.” Elbette araştırmalı. Ama devlet de denetlemeli değil miydi?
Bir yapı yasal izinlerle faaliyet gösteriyor, geniş kitlelerden para topluyor ve uzun süre varlığını sürdürebiliyorsa, ortaya çıkan sonuçtan yalnızca vatandaşı sorumlu tutmak kolaycılıktır.
Devletin görevi, vatandaş parasını kaybettikten sonra dosya açmak değil; vatandaş parasını kaybetmeden önce sistemi denetlemek ve önlem almaktır.
Elbette kaybedilen yalnızca para değildir. Asıl kaybedilen GÜVENDİR.
Bankere güvenen kaybetti.
Finans kurumuna güvenen kaybetti.
Bankaya güvenen kaybetti.
Yeni finansal araçlara güvenen kaybediyor.
Ve en büyük kayıp devletin kurumlarına olan güvendir…
Her defasında isim değişti, fakat vatandaşın yaşadığı hayal kırıklığı değişmedi.
O halde artık şu soruları yüksek sesle sormanın zamanı gelmedi mi?
Bu ülkede tasarruf sahibini kim koruyacak?
Vatandaşın parasını korumak yalnızca vatandaşın sorumluluğuysa, devletin denetim görevi neden var?
Devletin, “uluslararası denetim standartlarında” denetimini yapmasının önünde hangi engeller var?
Ve daha önemlisi: Kanun kılıfına sokulmuş her ekonomik aktarımı meşru kabul etmek zorunda mıyız? Hayır… Hayır…
Hukuk, sadece işlemlerin yasal sınırlar içinde kalmasını değil, vatandaşın hakkının korunmasını da güvence altına almalıdır.
Çünkü devletin görevi, mağduriyet oluştuktan sonra enkaz kaldırmak değildir. Asıl görev, o enkazın oluşmasına izin vermemektir. Yoksa yarın yeni bir finansal model, yeni bir parlak isim ve yeni bir yüksek kazanç vaadiyle yine karşımıza çıkılır.
Ve biz yine aynı soruyu sorarız: Bu kaçıncı soygun ve bu kaçıncı mağduriyet?
Kaynakça:
(*) https://haber.sol.org.tr/haber/sabah-yazari-alkin-buyukelci-yapildi-21098