Liyakatin rafa kaldırıldığı, makamların ehliyetsiz ellere teslim edildiği, devletin hafızasını oluşturan kurumların içten içe boşaltıldığı bir döneme mahkûm edildik. Bir ülkede uzman yetiştirme kaygısı ortadan kalktığında, akılcı, çağdaş ve sürdürülebilir bir eğitim sistemi işlevini yitirdiğinde geriye yalnızca beton yığınları değil, ruhunu ve geleceğe dair umutlarını kaybetmiş bir toplum kalır. Bugün karşı karşıya olduğumuz tablo, münferit suçların çok ötesinde; kurumsal yapıları aşındıran, denetim mekanizmalarını zayıflatan ve sahteciliğe alan açan ciddi bir ahlaki ve toplumsal yozlaşmanın tablosudur.
Çünkü liyakatin olmadığı yerde kurumsal hafıza zayıflar; kurumsal hafızanın zayıfladığı yerde denetim işlevini yitirir, denetimin ortadan kalktığı yerde ise keyfîlik, çıkar ilişkileri ve yozlaşma kendisine geniş bir alan bulur. Bir devletin gücü yalnızca sahip olduğu imkânlarla değil, o imkânları hangi ehil ellerin, hangi ahlaki ilkeler doğrultusunda yönettiğiyle ölçülür.
Hz. Ali'ye atfedilen ve yüzyıllardır liyakatsizliğin doğuracağı felaketi hatırlatan şu söz, bugün üzerinde düşünmemiz gereken önemli bir uyarıdır:
"İşler ehil olmayanlara verildiğinde kıyameti bekleyin."
ÇÜRÜMÜŞLÜĞÜN ÇARPICI YÜZÜ: MASKELERİN DÜŞTÜĞÜ YER
Bugün bu ülkede hayal kurmayı bile unutan bir gençlik, köklerinden koparılma tehlikesiyle karşı karşıya bırakılmış bir toplum ve unutturulmaya çalışılan tarihsel değerler üzerinde sahte bir refah masalı anlatılıyor. Oysa çürümüşlüğün en acı, en sarsıcı yüzü sokaklarımızda, mahkemelerimizde, hastanelerimizde ve okullarımızda karşımıza çıkıyor:
- Uyuşturucu suçlarıyla mücadele etmesi gereken mekanizmaların içine kadar sızabilen suç ağları ve bu ağlarla mücadele etmek yerine onlara hizmet ettiği iddia edilen kamu görevlileri,
- Depremde hayatını kaybeden avukatların ve doktorların diplomalarını kullanarak adaleti ve insan sağlığını istismar eden sahte hukukçular ve sahte hekimler,
- Üniversite sınavlarında soruları çalanlar, ehliyet sınavlarında başarısız olanların puanlarını para karşılığında yükseltenler,
- Kamu makamlarını kendi oğluna, kızına, akrabasına ve yakın çevresine peşkeş çekenler,
- Cübbesini, kalemini, inancını ve hakikati kişisel çıkarlarına kurban eden sözde gazeteciler, din istismarcıları ve çıkar çevreleri...
Bütün bu örneklerin ortak paydası yalnızca bireysel ahlaksızlık değildir. Asıl mesele, kamu güveninin, denetim mekanizmalarının ve adalet duygusunun sistematik biçimde aşındırılmasıdır. Çünkü bir insanın sahte diplomayla hekimlik yapması yalnızca bir meslek sahtekârlığı değil, doğrudan insan hayatına yönelmiş bir tehdittir. Bir makamın liyakatsiz kişilere teslim edilmesi ise yalnızca bir atama yanlışlığı değil, toplumun geleceğinden çalınan bir haktır.
Kadının, çocuğun, gencin, hatta dilsiz kullar olan hayvanların ve yeşeren bir ağacın dahi zulüm ve hoyratlık karşısında korunamadığı bir toplumsal çıkmazın içindeyiz. Kadın cinayetlerinin, çocuklara yönelik istismarların, hayvanlara yapılan eziyetlerin ve doğa tahribatının sıradanlaşması, vicdanlarımızın ne denli ağır bir sınavdan geçtiğini gösteriyor.
Daha da vahimi, bütün bu haksızlıkların ve kepazeliklerin zamanla olağan, sıradan ve hayatın kaçınılmaz bir parçası gibi karşılanmasıdır.
Bir toplumda kötülük karşısında duyulan öfke zamanla yerini kabullenişe bırakıyorsa, artık yalnızca kurumlar değil, toplumsal vicdan da aşınmaya başlamış demektir. Haksızlığa alışmak, haksızlığın devamına sessizce ortak olmaktır.
Montaigne'e atfedilen şu örümcek ağı benzetmesi, adaletin herkese eşit uygulanmadığı toplumların temel sorununu çarpıcı biçimde anlatır:
"Yasalar tıpkı örümcek ağına benzer; küçük sinekler takılır, büyük arılar delip geçer."
Bugün en büyük tehlikelerden biri de budur: Büyük suçların cezasız kaldığı, güçlü ve ayrıcalıklı olanların hukukun dışına çıkabildiği, buna karşılık dürüst ve onurlu yaşamaya çalışan insanların kendilerini adalet karşısında yalnız hissettiği bir düzenin oluşmasıdır.
Oysa hukuk, gücü elinde bulunduranları korumak için değil, güç karşısında hakkı ve adaleti güvence altına almak için vardır.
YALANIN SALTANATI VE TOPLUMSAL YOZLAŞMA
Sözünde durmayan siyasetçiler, halkına gerçeği söylemek yerine yalanı bir yönetim yöntemine dönüştüren yöneticiler ve bütün bunlara rağmen söz konusu anlayışı el üstünde tutan bir düzen...
Bu sahte medeniyet anlayışı nereye kadar devam edecek?
Yalanın yönetim anlayışına dönüştüğü yerde hakikat değersizleşir. Hakikatin değersizleştiği bir toplumda ise güven ortadan kalkar. Oysa devlet ile vatandaş arasındaki en güçlü bağ yalnızca kanunlar ve yönetmelikler değil, karşılıklı güven, adalet ve sorumluluk duygusudur.
İbn Haldun'un devletlerin yükselişini ve çöküşünü açıklarken üzerinde durduğu toplumsal dayanışma, adalet ve yönetim anlayışı bize önemli bir gerçeği hatırlatır: Adaletin zayıfladığı yerde devletin temelleri de sarsılmaya başlar.
Bugün yaşadığımız kriz yalnızca ekonomik ya da siyasi bir kriz değildir. Bu, aynı zamanda ahlaki, toplumsal ve insani bir varoluş krizidir. Değerler silsilesinin altüst olduğu, iyinin hor görüldüğü, kötünün el üstünde tutulduğu bir ahlaki irtifa kaybı yaşıyoruz.
Fârâbî'nin erdemli şehir anlayışında adalet, bilgi, ahlak ve erdem temel değerler arasında yer alır. İdeal bir toplumun ancak erdemli insanların rehberliğinde yükselebileceğini savunan bu düşünce, bugün içinde bulunduğumuz tabloyu değerlendirmek açısından da önemli bir ölçüdür.
Ne yazık ki bugün ulaşmamız gereken ahlaki ve toplumsal olgunluğun çok uzağında, çıkar ilişkilerinin, kayırmacılığın ve değer aşınmasının gölgesinde bir gelecek mücadelesi veriyoruz.
SON İSTASYON DEĞİL, YENİDEN BAŞLANGIÇ: ADALETİ VE ERDEMİ İNŞA ETMEK
Yok oluşa giden yolun son istasyonuna yaklaşmışken kendimize şu soruyu sormak zorundayız: Bu ülkenin onurlu savcıları, bağımsız yargıçları, hakikati haykıran düşünürleri, bilim insanları ve vatanını, milletini her türlü kişisel çıkarın üzerinde tutan dürüst insanları nerede duruyor?
Unutulmamalıdır ki adalet, susanların omuzlarında yükselmez. Hukukun üstünlüğünü savunan, haksızlık karşısında eğilmeyen ve hakikatten vazgeçmeyen insanların cesaretiyle yeniden tesis edilir.
Ancak çürümüşlüğü durdurmak yalnızca yanlışları teşhir etmekle mümkün değildir. Liyakatin yeniden esas alındığı, hukukun herkese eşit uygulandığı, yargı bağımsızlığının güvence altına alındığı, eğitimin bilimle buluştuğu, kamu yönetiminin şeffaf ve hesap verebilir olduğu bir düzeni inşa etmek zorundayız.
Çocuklarımıza ve gençlerimize fırsat eşitliği sunan, bilimi ve aklı rehber edinen, emeği ve uzmanlığı ödüllendiren bir eğitim anlayışını yeniden hâkim kılmalıyız. Kamu kaynaklarının kişisel çıkarlara değil, toplumun ortak yararına hizmet etmesini sağlamalı; denetimi bir formalite olmaktan çıkarıp gerçek bir hesap verme mekanizmasına dönüştürmeliyiz.
Çünkü adaletin olmadığı yerde güven, güvenin olmadığı yerde toplumsal dayanışma, toplumsal dayanışmanın olmadığı yerde ise güçlü ve sürdürülebilir bir gelecek kurulamaz.
Mevlana'ya atfedilen şu söz, bu sorumluluğu ne güzel anlatır:
"Kusur örtmede gece gibi ol, ama adaletsizlikte ve haksızlıkta akarsu gibi ol; akarsu gibi önündeki engelleri yıkıp geç."
Şunu asla unutmamalıyız: Bir ülkeyi ayakta tutan yalnızca ekonomik gücü, ordusu, yolları ve binaları değildir. Onu asıl ayakta tutan adaleti, ahlakı, liyakati, eğitimli insanları ve ortak vicdanıdır.
Üstelik bu ülke yalnızca yozlaşmadan, haksızlıktan ve çıkar ilişkilerinden ibaret değildir. İşini hakkıyla yapan öğretmenleri, hastasını insan hayatı için yaşatan hekimleri, adaletten ayrılmayan hukukçuları, bilim üreten akademisyenleri, emeğiyle ayakta duran insanları ve vicdanını kaybetmemiş milyonları da vardır. İşte geleceğe dair umudumuzun asıl kaynağı bu insanlardır.
Şimdi önümüzde iki seçenek var: Ya bu yozlaşmayı sıradanlaştırıp çürümenin bir parçası olacağız ya da hakikatin, adaletin ve liyakatin yeniden egemen olduğu bir gelecek için sorumluluk üstleneceğiz.
Gecenin en karanlık anı, şafağa en yakın andır. Yeter ki karanlığa alışmayalım, suskunluğu erdem sanmayalım ve adaletten vazgeçmeyelim.
Çünkü bu ülkenin ihtiyacı yeni kurtarıcılar beklemek değil; adaleti, liyakati ve erdemi hayatın her alanında yeniden hâkim kılacak bir toplumsal iradedir.
Bir ülkenin gerçek çöküşü, kurumlarının zayıfladığı gün değil; toplumunun haksızlığa alıştığı gün başlar.
Seçim bizim, sorumluluk hepimizin.
Hoşça kalın, dostça kalın, adaletle kalın.
Sevgilerimle...