Nami ve Yeşim Hatırlı’nın liderliğindeki Hatırlı Mimarlık, mevcut yapıları yalnızca korunması gereken fiziksel varlıklar olarak değil; yeniden okunabilecek mekânsal, strüktürel ve kültürel potansiyeller olarak ele alıyor. Bu yaklaşım, mimarlığın bugün giderek önem kazanan sorularından birini gündeme getiriyor: Her ihtiyaç yeni bir yapı üretmeyi mi gerektiriyor, yoksa gelecek bazen var olanı yeniden düşünmekle mi başlıyor?
Dünyanın pek çok yerinde, özellikle yapı stokunun gelişmiş olduğu kentlerde, mevcut yapıların dönüştürülerek yeni işlevlerle kullanılması — adaptif yeniden kullanım — çağdaş mimarlığın önemli tasarım pratiklerinden biri haline geliyor. Yapıyı yıkıp yeniden üretmek yerine var olanın mekânsal ve strüktürel potansiyelini değerlendirmek; kaynakların korunması, çevresel etkinin azaltılması ve kentsel belleğin sürekliliği açısından giderek daha fazla önem taşıyor.
Türkiye gibi yapı üretiminin hâlâ yoğun biçimde devam ettiği ülkelerde de mevcut yapı stokunu yalnızca ömrünü tamamlamış bir yük olarak değil, yeniden değerlendirilebilecek önemli bir kaynak olarak görmek gerekiyor. Hatırlı Mimarlık için bu yaklaşım, güncel bir eğilimi takip etmekten çok; daha az kaynak tüketen, mevcut olanın değerini gören ve yapıların ömrünü uzatan bir mimarlık kültürünün parçası olmak anlamına geliyor.
Hatırlı Mimarlık için mevcut bir yapıyla çalışmak, onu olduğu gibi muhafaza etmek anlamına gelmiyor. Dönüşüm; yapının taşıyıcı sistemini, mekânsal organizasyonunu, dolaşımını, ışıkla ve çevresiyle kurduğu ilişkiyi yeniden okuyarak bugünün ihtiyaçları doğrultusunda yeni olanaklar araştırmayı gerektiriyor.
“Dönüşümü, mevcut yapıya yönelik nostaljik bir koruma refleksi olarak görmüyoruz. Bizim için asıl mesele, var olanın mekânsal, strüktürel ve kültürel potansiyelini doğru okuyarak ona yeni bir yaşam kazandırabilmek.”
— Yeşim Hatırlı
Bu bakışta mevcut yapı, tasarımı sınırlayan bir veri olmaktan çıkarak tasarımın başlangıç noktalarından birine dönüşüyor. İşlevin değiştirilmesi, mekânsal ilişkilerin yeniden kurulması, gerektiğinde yeni hacimlerin eklenmesi ya da bazı bölümlerin çıkarılması; eski ile yeni arasında yeni bir mimari bütünlük kurmanın araçları haline geliyor.
Var olan bir yapıyla çalışmak, sıfırdan tasarlamaktan farklı bir düşünme biçimi gerektiriyor. Taşıyıcı sistem, kat yükseklikleri, açıklıklar, cephe, gün ışığı ve dolaşım gibi mevcut veriler tasarımın sınırlarını belirlerken, aynı zamanda yeni fikirlerin ortaya çıkmasına da zemin hazırlıyor.
“Mevcut yapının sunduğu koşulları yalnızca çözülmesi gereken problemler olarak görmüyoruz. Bazen en güçlü tasarım fikri tam da o koşulların içinden çıkıyor. Önemli olan yapının ne olduğundan çok, neye dönüşebileceğini görebilmek.”
— Nami Hatırlı
Mevcut yapının yeniden kullanılması aynı zamanda onun strüktüründe, malzemesinde ve yapım sürecinde zaten var olan kaynak ve emeğin değerlendirilmesi anlamına geliyor. Yapının kullanım ömrünü uzatmak, yeni ihtiyaçlara uyarlanabilmesini sağlamak ve gereksiz yıkım ile yeniden yapımdan kaçınmak, Hatırlı Mimarlık’ın sürdürülebilirlik anlayışının da önemli bir parçasını oluşturuyor.
Bu yaklaşımda geçmiş ve gelecek birbirinin karşıtı değil. Mevcut yapının karakteri ve taşıdığı izler yeni tasarımın girdilerine dönüşürken, yeni müdahalenin de kendi zamanını ifade edebilmesi önem taşıyor.
“Bizim için geleceği tasarlamak her zaman yeni olanı inşa etmekle başlamıyor. Bazen var olanın içinde henüz görülmemiş olanı keşfetmekle başlıyor.”
— Yeşim Hatırlı